Dù công ty đó tốt đến đâu, nếu bạn trả quá nhiều tiền cho nó, bạn sẽ hối hận.
Câu chuyện đã dạy cho Buffett bài học quan trọng nhất.
Benjamin Graham là giáo sư tại Đại học Columbia và là một trong những nhà tư tưởng đầu tư có ảnh hưởng nhất trong lịch sử. Ông cũng là người thầy của Warren Buffett.
Graham đã trực tiếp trải nghiệm sự sụp đổ của thị trường chứng khoán năm 1929. Ông đã chứng kiến những người thông minh, được giáo dục tốt mất tất cả mọi thứ—không phải vì họ mua cổ phiếu của những công ty tồi, mà vì họ đã trả giá sai cho những công ty tốt. Thị trường đã bị cuốn theo sự hưng phấn và lạc quan thái quá, và giá cả đã trở nên không còn phù hợp với thực tế.
Từ kinh nghiệm đó, Graham đã đúc kết nên một khái niệm duy nhất mà ông coi là nền tảng của mọi hoạt động đầu tư nghiêm túc:
Biên độ an toàn.
Ý tưởng này có hình thức đơn giản nhưng mang lại hậu quả sâu sắc: đừng bao giờ mua một công ty với giá trị mà bạn cho là đúng. Hãy mua với giá thấp hơn đáng kể. Khoản chênh lệch đó chính là "vùng an toàn" để bạn tránh khỏi rủi ro sai lầm.
Và bạn sẽ mắc sai lầm. Đôi khi. Đó không phải là thất bại — đó là sự thật. Khoảng dự phòng sẽ bảo vệ bạn khi điều đó xảy ra.
Biên độ an toàn thực sự có nghĩa là gì?
Hầu hết các nhà đầu tư coi rủi ro là sự biến động — mức độ giá cả dao động lên xuống. Đó là một cách để đo lường rủi ro, nhưng không phải là định nghĩa của Graham hay Buffett.
Đối với họ, rủi ro lại là một thứ khác: sự mất mát vốn vĩnh viễn.
Một cổ phiếu giảm 301% rồi phục hồi không phải là vấn đề nếu bạn đủ kiên nhẫn chờ đợi. Một cổ phiếu không bao giờ phục hồi – đó mới là rủi ro.
Và cách phổ biến nhất để mất vốn vĩnh viễn là trả giá quá cao ngay từ đầu.
Hãy nghĩ theo cách này. Bạn định mua một bất động sản. Một chuyên gia thẩm định độc lập cho biết nó trị giá 3 triệu đô la. Bạn trả 3 triệu đô la. Nếu thị trường giảm 20%, bạn sẽ lỗ. Nếu bạn mua với giá 2,1 triệu đô la — với biên độ an toàn là 30% — thị trường có thể giảm mạnh hơn nữa trước khi bạn thực sự bị lỗ.
Nguyên tắc tương tự cũng áp dụng cho cổ phiếu. Nếu một công ty có giá trị 100 kronor mỗi cổ phiếu và bạn mua với giá 70 kronor, bạn có biên độ an toàn là 30%. Bạn có thể sai trong định giá, thị trường có thể giảm, điều gì đó bất ngờ có thể xảy ra — và bạn vẫn được bảo vệ trước hầu hết các rủi ro.
Đó không phải là hèn nhát. Đó là sự chính xác.
Vấn đề trong việc định giá một công ty
Đây là phần thật mà nhiều cuốn sách về đầu tư thường bỏ qua: định giá chính xác một công ty là điều bất khả thi.
Bạn có thể thực hiện phân tích DCF (chiết khấu dòng tiền) và tính toán "giá trị hợp lý" đến từng krona. Nhưng mọi con số trong phép tính đó đều dựa trên các giả định về tương lai. Công ty sẽ tăng trưởng nhanh như thế nào trong mười năm tới? Tỷ lệ chiết khấu phù hợp là bao nhiêu? Tỷ lệ tăng trưởng cuối kỳ là bao nhiêu?
Chỉ cần thay đổi một trong những giả định này dù chỉ một chút thôi, định giá của 50% cũng có thể thay đổi theo hướng này hoặc hướng khác. Đó không phải là lỗi trong phương pháp luận — đó là một thực tế về tương lai. Không thể dự đoán chính xác được điều đó.
Đó chính là lý do tại sao cần có biên độ an toàn.
Graham đã nói rất đúng: “Bạn không cần biết chính xác cân nặng của một người đàn ông để biết anh ta bị thừa cân.”
Bạn không cần phải tính toán chính xác giá trị của một công ty để thấy rằng nó đang bị định giá thấp hơn đáng kể — hoặc bị định giá quá cao một cách nguy hiểm. Các ước tính sơ bộ với một biên độ an toàn luôn tốt hơn các tính toán chính xác mà không có biên độ an toàn.
Giá bạn phải trả và lợi nhuận bạn nhận được
Có một mối quan hệ tất yếu về mặt toán học nhưng lại bị hầu hết các nhà đầu tư bỏ qua trong thực tế:
Giá bạn bỏ ra hôm nay sẽ quyết định lợi nhuận bạn nhận được trong tương lai.
Nếu một công ty có giá trị 100 kronor sau mười năm và bạn mua với giá 50 kronor hôm nay – lợi nhuận bạn nhận được là một chuyện. Nếu bạn mua với giá 90 kronor hôm nay – lợi nhuận bạn nhận được lại hoàn toàn khác. Công ty đó giống hệt nhau. Tương lai cũng giống hệt nhau. Sự khác biệt duy nhất là giá mua vào.
Nghe thì có vẻ hiển nhiên. Nhưng trên thực tế, hầu hết mọi người lại làm ngược lại.
Khi một công ty làm ăn tốt và giá cổ phiếu tăng lên, nhiều người sẽ mua hơn. Sự hưng phấn lan rộng. Giá bị đẩy lên cao. Mọi người trả 90, 100, 120 cho một thứ chỉ đáng giá 100. Biên độ an toàn bằng không hoặc thậm chí âm.
Khi một công ty tạm thời gặp khó khăn và giá cổ phiếu giảm, mọi người sẽ bán tháo. Nỗi sợ hãi lan rộng. Giá bị đẩy xuống. Lúc này, bạn đột nhiên có thể mua với giá 60, 50, 40 – với biên độ an toàn rất lớn – nhưng đó chính xác là thời điểm mà hầu hết mọi người không muốn sở hữu cổ phiếu đó.
Đó chính là nghịch lý tâm lý cốt lõi của đầu tư. Và biên độ an toàn là công cụ trí tuệ giúp bạn hành động lý trí khi thị trường đang biến động theo cảm xúc.
Sự bổ sung của Buffett vào Graham
Graham chủ yếu tìm kiếm những công ty có giá trị thống kê thấp — những cổ phiếu được giao dịch dưới giá trị sổ sách, bất kể chất lượng mô hình kinh doanh ra sao. Phương pháp này đã mang lại hiệu quả tốt trong thời của ông.
Buffett đã phát triển khái niệm này hơn nữa và kết hợp nó với sự hiểu biết của ông về lợi thế cạnh tranh bền vững và chất lượng quản lý.
Quan điểm của ông ấy là một công ty tuyệt vời với lợi thế cạnh tranh vững chắc và đội ngũ quản lý giỏi đáng được trả giá cao hơn — bởi vì giá trị nội tại của nó tăng lên theo thời gian. Một công ty bình thường được mua với giá rẻ là có lý do của nó.
Đó là sự khác biệt giữa việc mua một sản phẩm đắt tiền nhưng tuyệt vời, có thể sử dụng được 30 năm, và việc mua một sản phẩm rẻ tiền cần phải thay thế sau mỗi ba năm. Lựa chọn rẻ tiền hiếm khi là lựa chọn tiết kiệm nhất về lâu dài.
Nhưng — và đây là một điều rất quan trọng — ngay cả một công ty tuyệt vời cũng có thể bị định giá quá cao. Buffett đã trả đúng giá cho Coca-Cola vào năm 1988. Nếu ông mua cùng số lượng cổ phiếu đó vào thời điểm đỉnh cao năm 1999, lợi nhuận của ông sẽ giảm mạnh trong mười năm tiếp theo — ngay cả khi công ty vẫn y hệt như cũ.
Chất lượng không giúp bạn tránh khỏi giá cả cao. Nó chỉ giúp giảm thiểu hậu quả mà thôi.
Kiên nhẫn như một chiến lược đầu tư
Có một đặc điểm cần thiết để biên độ an toàn phát huy tác dụng trong thực tế. Đặc điểm này không được dạy trong các trường kinh doanh. Nó không xuất hiện trong các báo cáo phân tích. Nó không được đo lường trong bất kỳ tỷ lệ quan trọng nào.
Đó là sự kiên nhẫn.
Thị trường không phải ngày nào cũng có giá tốt. Giá tốt chỉ xuất hiện vào những thời điểm không đều đặn — thường là khi nỗi sợ hãi, sự bất ổn hoặc các vấn đề tạm thời đẩy giá cổ phiếu của những công ty có nền tảng vững chắc xuống.
Hình ảnh ẩn dụ nổi tiếng của Buffett là "Ông Thị trường" — một đối tác tưởng tượng trong công ty, người gõ cửa nhà bạn mỗi ngày và đề nghị mua cổ phần của bạn hoặc bán cổ phần của ông ấy cho bạn. Đôi khi ông ấy rất phấn khích và đưa ra mức giá cao ngất ngưởng. Đôi khi ông ấy lại chán nản và bán với giá thấp đến mức nực cười.
Nhiệm vụ của bạn là phải giữ lý trí khi anh ta đang xúc động. Hãy mua hàng của anh ta khi anh ta đang buồn bã. Hãy phớt lờ anh ta khi anh ta đang vui sướng tột độ.
Điều đó đòi hỏi bạn phải ngồi yên. Phải chờ đợi hàng tháng, đôi khi là hàng năm, cho đến thời điểm thích hợp. Và không để những biến động của thị trường chi phối tâm trạng hay quyết định của bạn.
“Thị trường chứng khoán là một công cụ để chuyển tiền từ người thiếu kiên nhẫn sang người kiên nhẫn” — đó là một trong những câu nói được trích dẫn nhiều nhất của Buffett. Đó cũng là một trong những câu nói hữu ích nhất của ông.
Bạn suy nghĩ như thế nào về định giá trong thực tế?
Bạn không cần phải là chuyên gia về mô hình chiết khấu dòng tiền (DCF) để áp dụng phương pháp biên độ an toàn. Có những điểm khởi đầu đơn giản hơn.
Hãy bắt đầu bằng câu hỏi: Thị trường kỳ vọng gì từ công ty này? Giá cổ phiếu hiện tại phản ánh kỳ vọng chung về tương lai. Kỳ vọng đó có hợp lý, lạc quan hay bi quan?
Hãy xem xét hệ số định giá lịch sử của công ty. Nếu công ty trước đây có hệ số P/E từ 15-20 và hiện đang giao dịch ở mức 35 — điều gì biện minh cho mức giá cao đó? Nếu câu trả lời là “kỳ vọng tăng trưởng mạnh mẽ” — thì kỳ vọng đó chắc chắn đến mức nào? Và điều gì sẽ xảy ra với giá cổ phiếu nếu tăng trưởng không thành hiện thực?
Ngược lại, nếu một công ty có lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ và lợi nhuận ổn định đang tạm thời giao dịch ở mức P/E là 10 do một quý khó khăn hoặc tin tức tiêu cực không ảnh hưởng đến mô hình kinh doanh dài hạn — thì đó có thể là một cơ hội với biên độ an toàn được tích hợp sẵn.
Việc này đòi hỏi khả năng phán đoán, chứ không phải toán học. Và khả năng phán đoán được xây dựng theo thời gian, qua việc đọc sách và kinh nghiệm.
Bài tập thực hành: Tự xây dựng biên độ an toàn của riêng bạn
Bước 1 — Định giá sơ bộ. Chọn một công ty mà bạn đã phân tích. Ước tính lợi nhuận mà công ty đó có thể đạt được trong vòng 5 năm dựa trên tốc độ tăng trưởng trong quá khứ và đánh giá của bạn về mô hình kinh doanh. Nhân với hệ số P/E hợp lý cho loại hình công ty đó. Đó là giá trị ước tính của bạn.
Bước 2 — Áp dụng biên độ an toàn. Quyết định biên độ an toàn — 20%, 30% hoặc cao hơn tùy thuộc vào mức độ không chắc chắn của định giá. Một công ty mà bạn hiểu rõ trong một ngành có tính dự đoán cao sẽ cần biên độ an toàn thấp hơn so với một công ty trong một ngành biến động nhanh với dòng tiền không chắc chắn.
Bước 3 — Xác định giá mua. Giá trị ước tính trừ đi biên độ an toàn là giá mua tối đa của bạn. Đừng mua với giá cao hơn mức đó — bất kể công ty đó hấp dẫn đến mức nào hay người khác đang bàn tán về nó nhiều ra sao.
Bước 4 — Chờ đợi. Đây là bước khó nhất. Ghi giá vào sổ tay và chờ thị trường đưa ra mức giá đó. Có thể điều đó sẽ không bao giờ xảy ra — và khi đó bạn sẽ không mua. Hoặc có thể sau sáu tháng, khi một vấn đề tạm thời gây ra sự hoảng loạn, điều đó sẽ xảy ra. Khi đó bạn sẽ mua.
Cuối cùng
Bốn nguyên tắc mà chúng ta đã đề cập trong các bài viết Trade Tuesday này — hiểu rõ công ty, xác định lợi thế cạnh tranh, đánh giá ban quản lý, mua ở mức giá phù hợp — không phải là bốn công cụ riêng biệt. Chúng là một cách tư duy tích hợp.
Bạn không thể định giá một công ty mà bạn không hiểu. Bạn không thể đánh giá giá cả nếu không hiểu được tính bền vững của lợi thế cạnh tranh. Bạn không thể tin tưởng vào một định giá nếu bạn không tin tưởng vào ban quản lý sẽ hiện thực hóa nó.
Và tất cả công sức đó — tất cả những phân tích, tất cả sự chờ đợi kiên nhẫn — đều được bảo vệ bởi một điều: bạn sẽ không bao giờ trả nhiều hơn giá trị thực của công ty. Lý tưởng nhất là trả ít hơn đáng kể.
Đó là giới hạn an toàn. Đó là tuyến phòng thủ cuối cùng khi mọi thứ khác đều không chắc chắn.
Và trong đầu tư — cũng như trong cuộc sống — việc có một mạng lưới an toàn là điều khôn ngoan.