Ελεύθερη Παρασκευή – Ελευθερία
Ένα Σάββατο, ο μπαμπάς κι εγώ πηγαίνουμε να πάρουμε τη μαμά από το κομμωτήριο. Έχει φτιάξει τα μαλλιά της. Τα έχει κυματίσει, όπως τα λένε. Είναι όμορφη και μυρίζει λακ.
Η μαμά ρωτάει αν μου φαίνεται ωραίο το μαλλί της.
Απαντώ ότι είναι άσχημη-όμορφη. Επειδή νομίζει ότι είναι όμορφη η ίδια — αλλά δεν την αναγνωρίζω πραγματικά ως μητέρα μου. Και μυρίζει περίεργα.
Είναι η ίδια μέρα που μου λένε ότι η μαμά δεν θα δουλεύει πια τα Σάββατα.
Όταν η Σουηδία επέστρεψε το Σάββατο
Θυμάμαι την ευτυχία. Να έχω τη μαμά περισσότερο στο σπίτι. Ήταν πραγματικά ζεστά στο σπίτι του παππού και της γιαγιάς, πραγματικά — αλλά είναι κάτι άλλο να περνάμε ένα ολόκληρο Σάββατο μαζί, στο σπίτι, χωρίς βιασύνες.
Αυτό δεν ήταν τυχαίο. Μεταξύ 1957 και 1973, η Σουηδία μείωσε σταδιακά τις ώρες εργασίας, από 48 ώρες την εβδομάδα σε 40. Τότε ήταν που τα Σάββατα έγιναν ημέρες αργίας. Μια ολόκληρη χώρα επέστρεψε στην εργασία μία ημέρα την εβδομάδα.
Τίποτα δεν έχει συμβεί από το 1973. Πενήντα χρόνια αργότερα, εξακολουθούμε να εργαζόμαστε 40 ώρες — ενώ η παραγωγικότητα έχει πολλαπλασιαστεί.
Οι γείτονες πέρασαν τρέχοντας από δίπλα μας.
Γνωρίζατε ότι οι σκανδιναβοί γείτονές μας έχουν λιγότερες ώρες εργασίας από εμάς;
Νορβηγία μειώθηκε σε 37,5 ώρες ήδη από το 1987.
Δανία εισήγαγε την εβδομάδα εργασίας των 37 ωρών το 1990 — και το μεσημεριανό γεύμα συχνά υπολογίζεται ως αμειβόμενος χρόνος εργασίας. 37-5 = 32.
Ισλανδία έκαναν το πιο συναρπαστικό πράγμα. Μεταξύ 2015 και 2019, δοκίμασαν μικρότερες εργάσιμες εβδομάδες για 2.500 υπαλλήλους του δημόσιου τομέα, με πλήρεις αποδοχές. Το αποτέλεσμα; Η παραγωγικότητα ήταν η ίδια ή και καλύτερη. Το άγχος μειώθηκε. Η επαγγελματική εξουθένωση μειώθηκε. Σήμερα, οι 36 ώρες είναι το πρότυπο για τους υπαλλήλους του δημόσιου τομέα και το 86% ολόκληρου του εργατικού δυναμικού έχει λιγότερες ώρες εργασίας ή τις δικαιούται.
Φινλανδία έχει επίσης μειωθεί — οι πραγματικές ώρες εργασίας έχουν μειωθεί σημαντικά περισσότερο εκεί από ό,τι εδώ την τελευταία δεκαετία.
Η Σουηδία, η οποία κάποτε πρωτοστατούσε, έχει πλέον τις μεγαλύτερες κανονικές ώρες εργασίας στην περιοχή των Σκανδιναβών.
Και τώρα κινείται — πραγματικά
Το ζήτημα είναι πιο καυτό από ό,τι ήταν τα τελευταία πενήντα χρόνια.
Και τα 13 συνδικάτα της Σουηδικής Συνομοσπονδίας Επιχειρήσεων (LO) συμφώνησαν για πρώτη φορά να απαιτήσουν διαπραγματεύσεις με τη Συνομοσπονδία Σουηδικών Επιχειρήσεων για μείωση του ωραρίου εργασίας. Οι εργοδότες έχουν πει όχι — επομένως το ζήτημα πιθανότατα θα καταλήξει στη διαδικασία συλλογικών διαπραγματεύσεων και βρίσκεται ήδη στο ψηφοδέλτιο το 2026.
Οι Σοσιαλδημοκράτες έχουν ανοίξει το δρόμο για μια μικρότερη εβδομάδα εργασίας με σταθερές αποδοχές. Το Αριστερό Κόμμα θέλει να δει μια εξάωρη εργάσιμη ημέρα μακροπρόθεσμα. Το Δημοτικό Συμβούλιο προωθεί έντονα το ζήτημα ως ζήτημα ισότητας των φύλων — κυρίως οι γυναίκες στην υγειονομική περίθαλψη, τα σχολεία και τις κοινωνικές υπηρεσίες εργάζονται σε αυστηρά προγραμματισμένες βάρδιες και επωμίζονται το βάρος της κοινωνικής ζωής.
Και πώς θα γινόταν αυτό; Πρώτον, όπως στην Ισλανδία: μέσω συλλογικών συμβάσεων, βήμα προς βήμα, από κλάδο σε κλάδο. Δεύτερον, μέσω νομοθεσίας — όπως ακριβώς όταν υιοθετήσαμε κάποτε την εβδομάδα των 40 ωρών. Δεν πρόκειται απαραίτητα για τετραήμερη εβδομάδα εργασίας για όλους. Θα μπορούσε να είναι λιγότερες ημέρες, περισσότερες ημέρες άδειας ή λιγότερες ώρες την εβδομάδα. Διαφορετικές λύσεις για διαφορετικές ζωές.
Τα αντεπιχειρήματα; Τα ίδια που άκουσαν το 1957, το 1938 και το 1919: ότι δεν μπορούμε να το αντέξουμε οικονομικά. Κι όμως, η Νορβηγία, η Δανία και η Ισλανδία είναι εκεί που είναι — χωρίς οι οικονομίες τους να έχουν καταρρεύσει.
Πρόκειται για τον χρόνο. Δηλαδή, για τη ζωή.
Σκέφτομαι τη μητέρα μου. Τη λακ, το άσχημο και το ωραίο, εκείνο το πρώτο Σάββατο ρεπό.
Κανείς δεν μέτρησε την απώλεια παραγωγικότητας από το γεγονός ότι έμεινε σπίτι. Αλλά μπορώ να σας πω ακριβώς ποιο ήταν το κέρδος: μια μητέρα, ένα Σάββατο, ένα παιδί που πήρε περισσότερα από αυτά που πραγματικά έχουν μεγαλύτερη σημασία.
Η ελευθερία δεν έχει να κάνει πάντα με μεγαλεπήβολες χειρονομίες. Μερικές φορές είναι απλώς περισσότερος χρόνος. Περισσότερη ροή στην καθημερινή ζωή, λιγότερη με το ρολόι.
Οι γειτονικές μας χώρες έχουν δείξει ότι αυτό είναι εφικτό. Το ερώτημα δεν είναι αν η Σουηδία μπορεί να αντέξει οικονομικά λιγότερες ώρες εργασίας.
Το ερώτημα είναι πόσα άσχημα-ωραία Σάββατα μπορούμε να χάσουμε;
Θυμάμαι τη μυρωδιά του καφέ εκείνα τα χαλαρά Σαββατιάτικα πρωινά, με τη μαμά στο σπίτι, χωρίς βιασύνη. Θέλεις κι εσύ την ίδια αίσθηση στο χέρι σου; Μερικές διαφορετικές κούπες Free Friday. διαθέσιμο στο κατάστημα.
Τώρα πες μου, πώς θα άλλαζε αυτό τη ζωή σου;
Μια ματιά μπροστά από εμένα,
Μαρία