Vrije Vrijdag – Vrijheid
Op een zaterdag gingen papa en ik mama ophalen bij de kapper. Ze had haar haar laten doen. Het laten golven, zoals ze dat noemen. Ze zag er prachtig uit en rook naar haarlak.
Mijn moeder vraagt of ik vind dat haar haar mooi is.
Ik antwoord dat ze lelijk-mooi is. Omdat ze zichzelf mooi vindt, maar ik herken haar niet echt als mijn moeder. En ze ruikt vreemd.
Het is dezelfde dag dat ze me vertellen dat mijn moeder niet meer op zaterdag hoeft te werken.
Toen Zweden de zaterdag terugkreeg
Ik herinner me het geluk. Dat mijn moeder vaker thuis was. Het was echt gezellig bij oma en opa, maar een hele zaterdag samen thuis doorbrengen, zonder haast, is toch iets heel anders.
Dat was geen toeval. Tussen 1957 en 1973 verminderde Zweden geleidelijk de werkweek van 48 naar 40 uur. Daardoor werden zaterdagen vrije dagen. Een heel land kreeg een dag per week terug.
Er is sinds 1973 niets veranderd. Vijftig jaar later werken we nog steeds 40 uur per week, terwijl de productiviteit enorm is toegenomen.
De buren renden langs ons heen.
Wist je dat onze Scandinavische buren kortere werktijden hebben dan wij?
Noorwegen De duur werd in 1987 al verkort tot 37,5 uur.
Denemarken In 1990 werd een werkweek van 37 uur ingevoerd, en de lunchpauze wordt vaak meegerekend als betaalde werktijd. 37-5 = 32.
IJsland Ze deden iets heel bijzonders. Tussen 2015 en 2019 testten ze kortere werkweken voor 2.500 ambtenaren, met behoud van volledig salaris. Het resultaat? De productiviteit bleef gelijk of was zelfs hoger. Stress nam af. Burnout nam af. Tegenwoordig is 36 uur de standaard voor ambtenaren en heeft 86 procent van het totale personeelsbestand kortere werktijden of heeft daar recht op.
Finland is ook afgenomen — het aantal daadwerkelijk gewerkte uren is daar de afgelopen tien jaar aanzienlijk meer gedaald dan hier.
Zweden, dat ooit toonaangevend was, heeft nu de langste normale werktijden in de Scandinavische regio.
En nu komt het echt in beweging.
Het onderwerp is actueler dan in de afgelopen vijftig jaar.
Alle 13 vakbonden van de LO (Liberal Occupational Union) zijn het er voor het eerst over eens geworden om met de Zweedse Ondernemingsfederatie (Confederation of Swedish Enterprises) te onderhandelen over kortere werktijden. De werkgevers hebben dit afgewezen, waardoor de kwestie waarschijnlijk in de collectieve onderhandelingen aan de orde zal komen. Het onderwerp staat al op de agenda voor de verkiezingen van 2026.
De Sociaaldemocraten hebben een kortere werkweek met behoud van loon voorgesteld. De Linkse Partij wil op de lange termijn een zesurige werkdag. De Gemeentelijke Partij zet zich sterk in voor deze kwestie als een gendergelijkheidsvraagstuk – het zijn immers voornamelijk vrouwen in de gezondheidszorg, het onderwijs en de sociale dienstverlening die in strikte dienstroosters werken en de last van het maatschappelijk leven dragen.
En hoe zou dat moeten gebeuren? Ten eerste, zoals in IJsland: via collectieve arbeidsovereenkomsten, stap voor stap, sector voor sector. Ten tweede, via wetgeving – net zoals toen we ooit de 40-urige werkweek kregen. Het hoeft niet per se te gaan om een vierdaagse werkweek voor iedereen. Het kunnen ook kortere dagen zijn, meer vrije dagen of minder uren per week. Verschillende oplossingen voor verschillende levens.
De tegenargumenten? Dezelfde als in 1957, 1938 en 1919: dat we het ons niet kunnen veroorloven. Toch staan Noorwegen, Denemarken en IJsland waar ze staan – zonder dat hun economieën zijn ingestort.
Het werd tijd. Oftewel, het ging over het leven.
Ik denk aan mijn moeder. Aan de haarlak, aan 'lelijk-mooi', aan die eerste vrije zaterdag.
Niemand heeft het productiviteitsverlies door haar thuisblijven gemeten. Maar ik kan je precies vertellen wat de winst was: een moeder, een zaterdag, een kind dat meer kreeg van wat er echt toe doet.
Vrijheid draait niet altijd om grootse gebaren. Soms gaat het gewoon om meer tijd. Meer flow in het dagelijks leven, minder om de klok.
Onze buurlanden hebben laten zien dat het mogelijk is. De vraag is niet of Zweden zich kortere werktijden kan veroorloven.
De vraag is hoeveel van die leuke, maar tegelijkertijd ook lelijke zaterdagen we ons kunnen veroorloven te missen?
Ik herinner me de geur van koffie op die luie zaterdagochtenden, mama thuis, geen haast. Wil jij datzelfde gevoel ook in je hand? Hier zijn een paar verschillende Free Friday-mokken. verkrijgbaar in de winkel.
Vertel me eens, hoe zou dit je leven veranderen?
Een blik vooruit van mijn kant,
Maria