Deze week woon en werk ik in Kiruna. En hoe meer ik hier rondloop, hoe duidelijker het wordt: dit is niet zomaar een stad. Het is een stad in ontwikkeling – letterlijk.
De reis hierheen
Het was een zonnige reis om 6 uur 's ochtends met de auto, trein, vliegtuig en taxi.
Ouder dan je denkt
Het eerste wat me verbaasde: er wonen hier al meer dan 6000 jaar mensen. Zelfs toen de ijskap zich terugtrok, vestigden zich mensen in het gebied rond Kiruna – er waren dus al functionerende gemeenschappen toen Stockholm nog op de bodem van de zee lag. De stad Kiruna zelf is relatief jong, pas gesticht in 1900, "geplant in de wildernis", zoals de gemeente het zelf noemt. Maar de grond onder je voeten is al bewoond sinds lang voordat Zweden als land bestond.
Het erts waaruit alles is opgebouwd.
Kiruna bestaat omdat de berg er was. Al in de 17e eeuw was bekend dat Kiirunavaara ijzererts bevatte, maar pas met de aanleg van de spoorlijn aan het einde van de 19e eeuw kreeg de stad echt vorm. LKAB en de legendarische manager Hjalmar Lundbohm waren de architecten van zowel de mijn als de gemeenschap eromheen – Lundbohm wilde een stad bouwen waar de arbeiders het naar hun zin hadden, met parken, scholen en een kerk die de naam waardig was. Die zorg is nog steeds zichtbaar.
Kirunavaara is tegenwoordig 's werelds grootste ondergrondse ijzerertsmijn, met een diepte van meer dan 540 meter. Het erts wordt al sinds de jaren 1890 gewonnen en ligt nog steeds onder vrijwel alles wat erboven wordt gebouwd, gesloopt of verplaatst.
Bezienswaardigheden waarvoor het de moeite waard is om de kou te trotseren.
Kiruna kerk Dat was het eerste wat ik wilde zien. Ontworpen door Gustaf Wickman, ingewijd in 1912, vormgegeven als een houten Sami-hut – verkozen tot het beste gebouw van Zweden van vóór 1950. En hier is een detail dat ik totaal niet had verwacht: tijdens een renovatie werden 87 onbekende graven gevonden onder de houten vloer van de kerk. Een hele verborgen geschiedenis, pal onder de voeten van iedereen die er al meer dan honderd jaar naar de kerk gaat. Op dit moment is de kerk zelf midden in een eigen reis – het hele gebouw is verplaatst om te ontsnappen aan de scheuren in de mijn.
bezoekerscentrum van LKAB Het geeft inzicht in een mijn waarvan de omvang moeilijk te bevatten is voordat je de films en maquettes ter plaatse hebt gezien.
Esrange Ruimtecentrum, Net buiten de stad bevindt zich Europa's belangrijkste civiele ruimtevaartbasis. Sinds 1966 worden hier raketten en onderzoeksballonnen gelanceerd, en nu wordt hier Europa's eerste satellietlanceerinstallatie op het vasteland gebouwd – midden in het berglandschap.
En natuurlijk Het ijshotel in Jukkasjärvi, Op korte afstand daarvandaan wordt het elke winter opnieuw opgebouwd met ijs uit de rivier de Torne, gevormd door kunstenaars van over de hele wereld.
Huis van de week: Elite Hotel Frost
Het hotel waar ik verblijf, maakt zelf deel uit van de geschiedenis die zich nu afspeelt. Elite Hotel Frost opende pas in mei 2025 zijn deuren, midden in het nieuwe stadscentrum, en werd gebouwd door LKAB als compensatie aan de gemeente voor de panden die verloren gingen tijdens de verhuizing. Het hotel telt 154 kamers, twee restaurants, een skybar en een spa – Vana Spa – bovenin het gebouw met zowel een binnen- als een buitenzwembad. De architectuur is bedoeld als eerbetoon aan de geschiedenis van Kiruna en de omliggende Arctische natuur, en dat is te zien: alles is licht en Scandinavisch, met uitzicht op de bergen en het berkenbos. 's Avonds in de skybar zitten en het noorderlicht (of de middernachtzon, afhankelijk van wanneer je dit leest) zien, is precies het soort contrast dat Kiruna nu zo bijzonder maakt – gloednieuw, gebouwd op 125 jaar mijnbouwgeschiedenis.
Een stad die zichzelf herbouwt
Wat Kiruna op dit moment uniek maakt, is dat je niet zomaar een stad met geschiedenis bezoekt – je ziet de geschiedenis zich in realtime ontvouwen. Sinds 2004 was bekend dat de vervormingen door de mijn een verplaatsing van het stadscentrum, zo'n drie kilometer naar het oosten, noodzakelijk zouden maken. In 2022 werd het nieuwe stadscentrum ingewijd. Meer dan dertig cultureel-historische gebouwen worden, balk voor balk, verplaatst – de kerk, Hjalmar Lundbohmgården, de oude arbeiderswoningen. Deze zomer, in 2026, wordt nog een heel blok in het oude stadscentrum afgebroken: inclusief het oude Domushuset en de Centralskolan, die daar sinds het midden van de 20e eeuw staan.
Onlangs werd bekendgemaakt dat de transformatie groter is dan verwacht: tot wel 12.000 mensen worden erdoor getroffen, twee keer zoveel als in de eerste prognose. Het is een periode vol verdriet om wat verdwijnt en nieuwsgierigheid naar wat er wordt opgebouwd. Tegelijkertijd investeert Kiruna fors in de toekomst, voorbij de ertsen – in kritieke mineralen, fosfor, zeldzame aardmetalen en een groeiende ruimtevaartindustrie die nu al als strategisch belangrijk voor heel Europa wordt beschouwd.
Het hele jaar door extreme omstandigheden.
Wat me het meest opvalt, is het licht – of het gebrek eraan, of de overvloed ervan, afhankelijk van het seizoen.
- Winter Het geeft drie weken poolnacht, waarin de zon nooit opkomt. Maar te midden van de duisternis is er het 'blauwe uur', een kort, magisch schemerlicht midden op de dag.
- september tot april Het is noorderlichtseizoen – heldere, koude nachten met het noorderlicht dat aan de hemel danst.
- Eind mei tot half juli Het is middernachtzon, ongeveer 47 dagen zonder nacht. Daglicht dat nooit eindigt.
Drie totaal verschillende manieren om dezelfde plek te beleven. Geen enkel seizoen is hier hetzelfde, en dat is precies het soort contrast waar ik in mijn eigen werk momenteel graag naar streef: iets stabiels opbouwen te midden van verandering.
Fijn weekend, waar je ook bent. Ik was hier, in de stad die zichzelf elke dag verder ontwikkelt. 🧡