Afgelopen zaterdag wandelde ik rond op de Julita-boerderij in Sörmland – de prachtige kloosterruïnes met de kleine klokkentoren en de glooiende tuinen – en werd ik begroet door een van die geuren die je normaal alleen in september ruikt: versgeperst appelsap, goudkleurig en een beetje troebel op die authentieke manier. De vrouw achter de tafel, Charlotte Sommarin – omringd door rijen flessen en een bordje met de tekst "Kleinschalige fruitteelt in Midden-Zweden" – bood me een glas aan. Ik was absoluut verrukt over de smaak. Zoet, zuur, een vleugje citrus. Helemaal niet zoals het glanzende, gefilterde appelsap dat je normaal in de supermarkt vindt.
Die ontmoeting maakte dat ik wat meer wilde weten over de appel zelf. Dus hier is de Wednesday Flow van deze week – precies de juiste hoeveelheid nerd-achtige informatie, precies de juiste hoeveelheid pit, net als het drankje.
De vereniging achter kleinschalige appelteelt
Achter de tafel stond een vertegenwoordiger van een netwerk van kleinschalige fruittelers in Midden-Zweden – gewone tuinbezitters, boeren en appelliefhebbers die samen oude, lokale appelrassen koesteren. Veel van de bomen in hun boomgaarden zijn tientallen jaren oud, geënt op rassen die anders volledig zouden zijn uitgestorven. Het is precies het soort initiatief dat mijn hart verwarmt: geen grootschalige productie, geen transportmarathon – alleen bomen, handen, liefde en geduld.
Julita Farm zelf is een passende locatie voor zo'n ontmoeting – de boerderij heeft een lange geschiedenis in de pomologie en fruitteelt, met een tuin waar oude Zweedse variëteiten al generaties lang staan, in plaats van te worden verwijderd om plaats te maken voor meer "praktische" bomen. Wandelen onder de appeltunnel, met takken die zich buigen onder het fruit, voelt bijna alsof je rechtstreeks de 19e eeuw binnenstapt.
Dankzij verenigingen zoals die waarmee ik in contact kwam, blijft de Zweedse appelboom voortbestaan. Zweden kent van oudsher honderden lokale appelrassen, waarvan vele verbonden zijn aan één specifieke regio of zelfs één enkele boerderij. Namen als Åkerö, Gravensteiner, Signe Tillisch en Sävstaholm zijn generaties lang verbonden aan Zweedse tuinen – smaken die je zelden in de supermarkt aantreft.
Zweedse appels versus buitenlandse appels – wat is het verschil?
De reis. Een Zweedse appel die in september is geplukt, kan dezelfde week nog in je fruitschaal liggen. Een geïmporteerde appel – vaak uit landen als Zuid-Afrika, Nieuw-Zeeland, Polen of Italië – heeft soms duizenden kilometers afgelegd en kan maandenlang in een koelcel hebben gelegen voordat hij in de winkel belandt. Dit heeft gevolgen voor zowel de klimaatvoetafdruk als de smaak.
De variëteiten. De handel beloont vaak een paar variëteiten die uniform van vorm zijn, bestand tegen transport en een lange houdbaarheid hebben – zoals Royal Gala, Golden Delicious en Pink Lady. Zweedse lokale variëteiten zijn zelden zo "perfect" aan de buitenkant, maar ze scoren vaak hoog op het gebied van smaak, zuurgraad en dat vleugje zoetheid dat elke hap net even anders maakt.
De teeltmethode. Kleinschalige Zweedse telers, zoals de vereniging die ik tegenkwam, verzorgen de bomen vaak zonder veel te spuiten en richten zich op biodiversiteit in de tuin in plaats van op maximale opbrengst per hectare.
De ecologische voetafdruk. Een Zweedse appel die lokaal wordt geteeld en verkocht, heeft over het algemeen een aanzienlijk kleinere ecologische voetafdruk dan een geïmporteerde appel – zowel wat betreft transport als opslag.
Geen van beide is "fout", maar er is iets moois aan het kiezen van de appel die het dichtst bij je groeide, van een boom die er misschien al vijftig jaar staat.
De voedingswaarde van een appel – meer dan alleen "een appel per dag"”
De appel is, ondanks zijn eenvoud, een ware voedingsbom:
Vezel – met name pectine, dat de darmflora ten goede komt en een aangenaam verzadigingsgevoel geeft.
Vitamine C – meestal zit het net onder de schil, dus je kunt de appel gerust met de schil eten.
Antioxidanten – met name quercetine en catechines, die in de schil voorkomen en waarvan onderzoek een verband heeft aangetoond met de gezondheid van het hart- en vaatstelsel.
Potassium – goed voor de vochtbalans en de bloeddruk
Laag caloriegehalte, hoog watergehalteEen appel bestaat voor ongeveer 85% uit water, waardoor hij zowel dorstlessend als vullend is.
Een kleine tip: schil de appel niet als het even kan. De schil bevat vaak meer dan de helft van de totale hoeveelheid vezels en antioxidanten in de appel.
Herfstrecept: Gebakken appels met havermout, kaneel en walnoten
Een eenvoudig, voedzaam en heerlijk gezellig herfstrecept – perfect als dessert of ontbijt, en veel milder voor de bloedsuikerspiegel dan een klassieke appeltaart.
Ingrediënten (4 porties):
– 4 stevige appels (bij voorkeur een lokaal Zweeds ras met een lichtzure smaak, zoals Åkerö of Gravensteiner)
– 2 eetlepels (2 el) havermout
– 2 eetlepels (2 el) grof gehakte walnoten
– 1 theelepel kaneel
– 2 eetlepels rozijnen of gedroogde cranberries
– 1 eetlepel (1 el) honing of ahornsiroop
– 1 eetlepel boter of kokosolie
– Een snufje zeezout
Doe dit:
1. Verwarm de oven voor tot 180 °C (350 °F).
2. Verwijder het klokhuis van de appels aan de bovenkant met een mes of appelboor, maar laat de onderkant intact zodat de vulling erin blijft.
3. Meng de havermout, walnoten, kaneel, rozijnen, honing, boter en zout in een kom tot een kleverige vulling.
4. Vul elke appel royaal met het mengsel.
5. Leg de appels in een ovenschaal met een klein laagje water op de bodem (ongeveer 1 cm) zodat ze niet uitdrogen.
6. Bak de appels 25-30 minuten, tot ze zacht zijn maar nog wel hun vorm behouden.
7. Serveer lauwwarm, bij voorkeur met een klodder Griekse yoghurt of vanillekwark.
Eenvoudig, ruikt heerlijk in huis en voelt als een warme omhelzing.
—
Dus de volgende keer dat u bij een marktkraam staat en een glas versgeperst appelsap aangeboden krijgt, proef en geniet. Achter elke fles schuilt een boom, een tuin en vaak de liefde van een hele vereniging voor de Zweedse appel.
Wanneer jij, Van de tuin rechtstreeks naar je maag.